Ponktiyasyon
Fich sa a esplike w kisa ponktiyasyon ye, wòl li nan fraz, epi li prezante siy ki pi enpòtan: pwen, vigil, pwen vigil, de pwen, pwen entèwogasyon, pwen esklamasyon, twa pwen, gimè, tirè, elatriye. Tout sa ap ede w ekri fraz ki klè, ki byen òganize pou egzamen 9e AF la.
1. Ki sa yo rele « ponktiyasyon » ?
Ponktiyasyon se tout siy nou mete nan fraz yo pou nou:
- separe fraz ak pwopozisyon yo,
- make poz, entonasyon (jan vwa a monte / desann),
- fè sans la pi klè pou moun k ap li a.
Lè pa gen bon ponktiyasyon, yon fraz ka vin twoub oubyen moun ka mal entèprete mesaj la.
2. Poukisa ponktiyasyon enpòtan?
- Li ede w fè diferans ant plizyè lide nan menm fraz.
- Li montre ki kote yon fraz komanse ak ki kote li fini.
- Li bay enfòmasyon sou ton: kesyon, lòd, emosyon fò.
- Nan egzamen, bon ponktiyasyon bay plis pwen nan konpreyansyon tèks ak pwodiksyon ekri.
3. Gwo fanmi siy ponktiyasyon yo
A. Siy ki make fen / poz nan fraz
- Pwen (.)
- Pwen entèwogasyon (?)
- Pwen esklamasyon (!)
- Twa pwen (…)
B. Siy pou òganize fraz la andedan
- Vigil (,)
- Pwen vigil (;)
- De pwen (:)
C. Siy pou entegre lòt enfòmasyon
- Gimè « » (mak sitasyon)
- Parantèz ( )
- Tirè (– oswa —)
4. Siy ponktiyasyon prensipal yo ak wòl yo
A. Pwen (.)
Pwen make fen yon fraz konplè ki bay yon enfòmasyon.
Egzanp: Manmi ale mache .
Lòt itilizasyon:
- Nan abreviyasyon: « eg. », « M. ».
Apre pwen, nou rekòmanse ak yon lèt majiskil pou nouvo fraz la.
B. Vigil (,)
Vigil separe eleman ki fè pati menm lis oswa menm fraz la.
Egzanp lis:
Nou achte diri, pwa, lwil, epis.
Egzanp pou entèwonp fraz:
Papa m, ki travay pwofesè, renmen liv anpil.
Pa janm bliye mete yon espas apre vigil, pa anvan.
C. Pwen vigil (;)
Pwen vigil separe 2 pwopozisyon ki pwòch anpil pa sans, men ki ta twò lou si nou mete vigil sèlman.
Egzanp:
Lapli pa sispann ; wout la vin glise anpil.
Nou itilize li sitou nan fraz ki long, lè deja gen anpil vigil andedan.
D. De pwen (:)
De pwen anonse yon lis, yon eksplikasyon, yon definisyon oswa pawòl n ap site.
Egzanp lis:
Mwen gen twa matyè pi renmen: matematik, kreyòl, istwa.
Egzanp definisyon:
Solidarite: se lè moun ede youn lòt san yo pa egoyis.
E. Pwen entèwogasyon (?)
Pwen entèwogasyon fini yon kesyon dirèk.
Egzanp:
Ki lè ou prale lekòl demen ?
Pa bliye mete espas anvan siy la lè w ap ekri ak giyèm fransè yo (« ? », « ! », « : ») si w swiv règle franse yo; men an pratik nan Kreyòl souvan nou pa mete espas avan.
F. Pwen esklamasyon (!)
Pwen esklamasyon montre yon santiman fò: jwa, fache, admirasyon, lòd, avètisman elatriye.
Egzanp:
Ala bèl rezilta sa yo ye !
Sispann fè bri anndan klas la !
Pa abize ak twòp pwen esklamasyon youn apre lòt: !!! nan egzamen li pa nesesè.
G. Twa pwen (…) (pwen a la liy)
Twa pwen montre yon panse ki rete san fini, yon poz ki long oswa yon pawòl yo pa vle di nèt.
Egzanp:
Si nou pa fè efò jodi a… demen ka pi difisil.
Pa ranplase pwen oswa vigil avèk twa pwen twòp nan travay ekri ofisyèl.
H. Gimè « »
Gimè sèvi pou n site pawòl yon moun dirèkteman, oubyen pou nou make tit, mo nou vle mete an valè.
Egzanp sitasyon:
Pwofesè a di: « Travay di, pitit mwen yo, se kle siksè nou. »
Egzanp pou tit:
Mwen li tèks la: « Enpòtans edikasyon pou jèn yo ».
I. Parantèz ( )
Parantèz mete yon eksplikasyon oubyen yon presizyon anndan fraz la san li pa esansyèl.
Egzanp:
Yo òganize yon aktivite pou elèv yo (sitou sa 9e AF yo) anvan egzamen an.
J. Tirè
Gen plizyè kalite tirè, men nan nivo 9e AF la, ou dwe konnen 2 itilizasyon prensipal:
-
Pou make chanjman moun k ap pale nan dyalòg:
– Manmi, m fini devwa mwen.
– Trè byen, ale repoze w. -
Pou mete yon eleman an parantèz andedan fraz la
(menm wòl ak parantèz pafwa):
Jou egzamen an – si ou byen prepare – ou rete kalm.
5. Erè ponktiyasyon elèv yo fè souvan
Erè pou veye
- Ekri yon fraz twò long san okenn pwen.
- Bliye mete majiskil apre pwen.
- Mete vigil avan mo « e » lè lis la kout (souvan nou pa bezwen li).
- Pa mete pwen entèwogasyon nan kesyon endirèk:
Li mande m si m ap vini demen. (pa: « demen ? ») - Konfonn giyèm ak apostwòf, oswa bliye fèmen giyèm yo.
6. Ti konsèy pratik pou egzamen 9e AF
- Relil tèks ou a pou gade si chak fraz gen yon pwen kote li dwe fini.
- Gade si majiskil yo byen parèt apre pwen yo.
- Verifye lis yo: èske ou mete vigil kote li nesesè?
- Lè ou site pawòl yon moun, panse a gimè ak pwen entèwogasyon / esklamasyon yo.
- Pa sèvi ak twòp twa pwen « … » radòt.
Chwazi bon repons lan pou chak kesyon. Apre sa, klike « Tcheke repons yo » pou w wè nòt ou ak koreksyon yo.
« Mwen konn sa w ap panse✱ èske m pare pou egzamen an? »
« Gen anpil bri nan katye a, timoun yo pa ka etidye, moun yo pa dòmi. »