Estrikti fraz: fraz senp ak fraz konplèks
Fich sa a montre w kijan pou rekonèt pati prensipal nan fraz la (gwoup non, gwoup vèb), diferans ant fraz senp ak fraz konplèks, epi kijan pou idantifye pwopozisyon endepandan ak sibòdone.
1. Ki sa yo rele « fraz » ?
Yon fraz se yon seri mo ki òganize pou bay yon mesaj konplè (yon lide ki klè).
Egzanp :
- Jan ap etidye.
- Lapli a sanble pral tonbe.
Nan gramè, nou gade ki jan eleman yo òganize: kiyès ki sijè, kiyès ki vèb, kijan lòt pati yo mare.
2. Gwoup non (GN) ak gwoup vèb (GV)
A. Gwoup non (GN)
Gwoup non se pati fraz la ki souvan sèvi kòm sijè oswa konpleman. Li gen yon non (oswa pwonon) ak pafwa detèminan, adjektif, elatriye.
Egzanp :
- Timoun yo ap etidye.
- Ti frè m nan renmen foutbòl.
- Yo respekte granmoun yo.
Pou jwenn GN lan, poze tèt ou kesyon: « de ki moun oswa de kisa fraz la ap pale? »
B. Gwoup vèb (GV)
Gwoup vèb se pati fraz la ki gen vèb la ak tout sa ki bò kote l (konpleman, advèb…).
Egzanp :
- Timoun yo ap etidye leson yo.
- Ti frè m nan renmen jwe foutbòl chak apremidi.
Souvan, nou ka di: FRAZ = GN (sijè) + GV (predika).
3. Ki sa ki « fraz senp » ?
A. Definisyon
Yon fraz senp genyen yon sèl pwopozisyon (yon sèl nwayo vèbal).
Egzanp :
- Elèv yo ap koute.
- Mwen li liv la.
- Lapli ap tonbe.
Menm si gen anpil mo, depi gen yon vèb prensipal ak aksyon an, se toujou fraz senp.
4. Ki sa yo rele « fraz konplèks » ?
A. Fraz konplèks ak kowòdinasyon
Lè gen plizyè pwopozisyon nan menm fraz la, nou pale de fraz konplèks.
Si pwopozisyon yo gen menm nivo epi yo mare ak konjonksyon tankou e, ak, men, oswa…, nou rele sa fraz kowòdone.
Egzanp :
- Li li liv la e li pran nòt.
- Li fatige men li kontinye travay.
B. Fraz konplèks ak sibòdinasyon
Lè gen yon pwopozisyon prensipal ak youn oswa plizyè pwopozisyon ki depann de li, nou pale de sibòdinasyon.
Egzanp :
- Li pa vini paske li malad.
- Si ou travay seryezman, ou pral reyisi.
Konjonksyon paske, si, lè, depi, menm si… souvan anonse pwopozisyon sibòdone yo.
5. Idantifye pwopozisyon endepandan ak sibòdone
A. Pwopozisyon endepandan
Yon pwopozisyon endepandan se yon pati fraz la ki ta ka kanpe pou kont li tankou yon fraz senp.
Egzanp :
- Li aprann leson li. (fraz konplè)
- Li fè egzèsis. (fraz konplè)
-
Nan fraz:
« Li aprann leson li e li fè egzèsis. »
Gen 2 pwopozisyon endepandan ki mare ak « e ».
B. Pwopozisyon sibòdone
Yon pwopozisyon sibòdone pa ka kanpe pou kont li; li bezwen lòt pati fraz la pou bay sans li.
Egzanp :
-
« Li pa vini paske li malad. »
→ « paske li malad » pa ase poukont li: li depann de « Li pa vini ». -
« Si ou travay seryezman, ou pral reyisi. »
→ Pwopozisyon « Si ou travay seryezman » depann de dezyèm lan.
6. Ti rezime sou estrikti fraz
- GN (gwoup non) = souvan sijè oswa konpleman.
- GV (gwoup vèb) = vèb + tout sa ki bò kote l.
- Fraz senp → 1 sèl pwopozisyon, 1 nwayo vèbal.
- Fraz konplèks → plizyè pwopozisyon (kowòdone oswa sibòdone).
- Pwopozisyon endepandan kapab fraz pou kont li.
- Pwopozisyon sibòdone depann de lòt pwopozisyon pou bay sans li.
Chwazi bon repons lan pou chak kesyon. Apre sa, klike « Tcheke repons yo » pou w wè nòt ou.