Ton tèks la
Idantifye atitid ak santiman otè a nan fason li ekri – nivo Kreyòl NS4.
Objektif fich la
Apre ou fin travay sou fich sa a, w ap kapab :
- defini sa yo rele ton tèks la ;
- fè diferans ant rejis langaj ak ton ;
- site kèk ton ki souvan parèt (ankourajan, kritik, iwonik, elatriye) ;
- rekonèt ton yon tèks gras ak mo ak ekspresyon otè a chwazi ;
- wè relasyon ki genyen ant ton tèks la ak entansyon otè a ;
- reponn egzèsis tip egzamen sou idantifikasyon ton.
Kisa “ton tèks la” ye?
Ton se atitid oswa santiman otè a fè pase nan fason li ekri tèks li: li ka dous, sere, tris, fache, iwonik, ankourajan, elatriye.
• Rejis = nivo langaj la (familye, kouran, fòmèl).
• Ton = santiman ak atitid ki parèt nan tèks la.
Kèk ton ki souvan parèt
| Non ton an | Kijan li ye | Ti egzanp |
|---|---|---|
| Ankourajan | Bay kouraj, espwa. | “Menm si lavi a difisil, nou dwe kontinye kwè nan kapasite nou.” |
| Kritik | Montre sa otè a pa dakò ak li, li denonse li. | “Leta rete dousman devan soufrans popilasyon an, tankou si pa gen ijans.” |
| Didaktik | Pou anseye, eksplike, klè. | “Pou konprann fenomèn sa a, nou dwe gade twa eleman prensipal…” |
| Alaman | Bay avètisman, fè lektè a santi danje. | “Si nou pa pran swen anviwònman an jodi a, demen ap two ta.” |
| Tris / douloure | Chaje ak tristès, soufrans. | “Granpapa a moute je l sou syèl la, li mande si jenerasyon kap vini an va viv miyò.” |
| Iwonik | Di yon bagay, men li vle fè konprann kontrè a. | “Se pa ti bon sèvis yo bay sitwayen yo!” (alò se move sèvis vre) |
Kijan pou rekonèt ton an?
- Gade mo ak ekspresyon otè a chwazi.
- Gade kijan li pale de sijè a : li blame, li felisite, li plenn?
- Gade konklizyon an : li bay espwa, li atake, li avèti?
- Gade figi stil li itilize (ipèbòl, iwonik, metafò…).
Egzanp an kontèks
“Se tankou peyi a tounen yon gwo sèn kote pèp la sèlman jwe wòl silans.”
→ Imaj kritik, ton ki denonse.
Ton ak entansyon otè a
Souvan, ton an mache ansanm ak entansyon otè a.
- Ton ankourajan → souvan pou motive, ankouraje.
- Ton kritik → souvan pou denonse, chanje bagay yo.
- Ton didaktik → pou anseye, eksplike.
- Ton alaman → pou avèti, fè moun reyaji vit.
Lè w idantifye ton an, li vin pi fasil pou w di kisa otè a vle fè ak tèks li a.
Ti egzèsis (ak repons)
Egzèsis 1 – Idantifye ton an
Li fraz sa yo, di ki ton yo:
- a) “Nou gen kapasite pou nou leve peyi a, si chak sitwayen fè pati li.”
- b) “Lè responsab yo fèmen je yo, se lavni timoun yo y ap jwe avè l.”
- c) “Ah wi, lavi a fasil anpil pou moun ki pa janm konte jou yo.”
Repons posib
a) Ton ankourajan.
b) Ton kritik / alaman.
c) Ton ironik.
Egzèsis 2 – Chanje ton an
Fraz sa a gen yon ton kritik:
“Leta bliye jèn yo, li vire do bay rèv yo.”
Reskri li ak yon ton ankourajan.
Repons posib
“Malgre difikilte yo, jèn yo ka toujou bati rèv yo, sitou lè yo ini epi yo itilize konesans yo.”
Pou pratike, pran yon lòt fraz kritik epi eseye ekri li ankò ak yon ton ankourajan oswa didaktik.