Réussite Haïti - Plateforme de préparation des examens officiels haïtiens

Sijè ak Predika

Aprann idantifye sijè ak predika nan fraz kreyòl yo — nivo NS4.

Kreyòl – NS4 Fich Gramè

Objektif fich la

Lè ou fin etidye fich sa a, w ap kapab :

• eksplike sa yon sijè ye nan yon fraz;
• eksplike sa yon predika ye;
• separe sijè ak predika nan nenpòt fraz kreyòl;
• rekonèt kijan sijè a ka kout oswa long;
• rekonèt prensipal fòm predika yo (vèbal, nominal, adjektival, prepozisyonèl, advèbyal);
• pratike ak yon ti egzèsis pou w vin pi solid.

Nan anpil fraz, gen 2 pati prensipal : Sijè (sa n ap pale de li a) + Predika (sa n ap di sou sijè a).

1. Sijè

Ki sa yo rele sijè?

Sijè a se moun, bèt, bagay oswa lide ki nan sant fraz la. Se sou li tout rès fraz la bay enfòmasyon.

Kesyon pou jwenn sijè a : “Ki moun? / Kilès? / Kisa?”

Egzanp (sijè yo an fonse)

• Elèv yo ap repase leson an.
• Machin nan pran pàn sou wout mache Disis la.
• Lanmè a trankil jodi a.

2. Predika

Kisa predika a ye?

Predika a se tout sa fraz la di sou sijè a : aksyon li fè, eta li ye, kote li ye, sa li ye, elatriye.

Predika a kapab yon sèl mo oswa yon gwoup mo. Li souvan gen vèb, men gen ka kote predika a se eta (adjektif), idantite (non), oswa kote/pozisyon (gwoup prepozisyon).

Egzanp (predika yo an fonse)

• Elèv yo ap repase leson an.
• Machin nan pran pàn sou wout mache Disis la.
• Lanmè a trankil.

3. Metòd

Kijan pou jwenn sijè a ak predika a byen vit?

• Etap 1: Gade ki pati ki bay enfòmasyon prensipal la (souvan vèb la oswa mo kle a).
• Etap 2: Poze kesyon “Ki moun? / Kilès? / Kisa?” → repons ou jwenn nan se sijè a.
• Etap 3: Rès sa yo di sou sijè a → se predika a. Ou ka mande: “Kisa yo di sou li?”

Egzanp analiz

Timoun nan ap dòmi sou kabann nan.

• Kesyon: Kilès k ap dòmi? → Timoun nan (Sijè)
• Kesyon: Kisa yo di sou timoun nan? → ap dòmi sou kabann nan (Predika)

4. Predika

Diferan fòm predika yo

Men fòm predika ki pi souvan parèt nan fraz yo. Nan tout ka yo, predika a se pati ki pote enfòmasyon sou sijè a, men fòm li ka chanje selon kalite enfòmasyon an.

Predika vèbal

Li montre aksyon oswa sa k ap fèt. Souvan gen vèb + makè tan (ap, te, pral).

Egzanp: Mari pale koze a.

Predika nominal

Li bay idantite oswa wòl sijè a (non/gwoup non).

Egzanp: Gachèt pwofesè fizik depi plis pase 30 lane.

Predika adjektival

Li montre eta oswa kalite sijè a (adjektif: bèl, gwo, fatige…).

Egzanp: Bòs Jan Mari fatige.

Predika prepozisyonèl

Li montre kote/pozisyon (kòmanse ak: nan, sou, anba, devan, dèyè, bò…).

Egzanp: Tout timoun yo nan lakou a.

Predika advèbyal

Li bay enfòmasyon sou fason, tan, oswa entansite (vit, dousman, yè, jodi a…).

Egzanp: Timoun yo reponn vit.

Sonje

Sa ki pi enpòtan an se idantifye: sa yo di sou sijè a. Se sa ki predika a, kèlkeswa fòm li pran.

Lòt egzanp (predika yo an fonse)

• Pwofesè a ap eksplike yon fòmil matematik. (vèbal)
• Li se yon lidè serye. (nominal)
• Jaden an vèt. (adjektival)
• Kle chanm nan sou etajè a. (prepozisyonèl)
• Yo pale dousman. (advèbyal)

5. Sijè

Sijè ka long oswa kout

Sijè a pafwa se yon sèl mo (pwonon), men li ka tou yon gwoup mo ki pi long (gwoup non).

Egzanp

• Yo ap pale. (sijè kout)
• Tout elèv nan klas la ap prepare egzamen yo. (sijè long)

6. Egzèsis

Ti egzèsis (ak repons)

Travay: Separe sijè ak predika nan fraz sa yo.

• a) Manman m ap travay nan mache a.
• b) Elèv yo li liv yo chak swa.
• c) Yo se zanmi depi lontan.
• d) Kle chanm nan sou etajè a.
• e) Ti gason an fatige.

Repons

a) Sijè: “Manman m” / Predika: “ap travay nan mache a”
b) Sijè: “Elèv yo” / Predika: “li liv yo chak swa”
c) Sijè: “Yo” / Predika: “se zanmi depi lontan”
d) Sijè: “Kle chanm nan” / Predika: “sou etajè a”
e) Sijè: “Ti gason an” / Predika: “fatige”

Pratik: Ekri 2 lòt fraz pa w, epi separe sijè ak predika yo.