Nati mo yo
Konprann gwo kategori gramatikal (nati mo) an kreyòl – nivo NS4.
Kreyòl – NS4
Fich
Gramè
Objektif fich la
Apre ou fin travay sou fich sa a, w ap kapab :
- di sa nati mo vle di ;
- site prensipal kategori mo yo an kreyòl ;
- bay wòl chak kategori (non, vèb, adjektif, elatriye) ;
- rekonèt nati yon mo nan yon fraz selon fonksyon li ;
- analize kèk egzanp pou idantifye nati mo yo.
Lè ou metrize nati mo yo, li vin pi fasil pou w analize fraz,
korije erè, epi ekri pi byen an kreyòl.
1. Nati mo
Kisa “nati mo” vle di?
Nati mo se kategori gramatikal mo a fè pati : non, vèb, adjektif, detèminan, elatriye. Se sa mo a ye pa li menm, andeyò fraz la.
2. Kategori
Gwo kategori mo yo an kreyòl
| Nati mo a | Wòl li | Egzanp |
|---|---|---|
| Non | Nonmen moun, bèt, bagay, kote, lide. | liv, lekòl, Jean, espwa |
| Vèb | Montre aksyon oswa eta. | li, manje, dòmi, ye |
| Adjektif | Dekri non an. | bèl, gwo, entelijan |
| Detèminan | Presize non an. | la, a, an, sa, yon, kèk |
| Pwonon | Ranplase non. | mwen, ou, li, nou, yo |
| Advèb | Presize vèb, adjektif oswa lòt advèb. | byen, vit, anpil, toujou |
| Prepozisyon | Mare mo yo; montre relasyon (plas, tan…). | nan, sou, ak, pou, bò |
| Konjonksyon | Mare pwopozisyon yo. | e, men, paske, si, lè |
| Entèjeksyon | Ti mo ki eksprime emosyon. | ay!, o!, ala!, wi, non |
3. Rekonèt
Ki jan pou rekonèt nati mo yo?
- Gade fonksyon mo a: èske li aji tankou non? vèb? adjektif?
- Gade ki mo ki ka vini bò kote l: detèminan, advèb, elatriye.
- Gade si li ka pran mak pliryèl, tan, elatriye.
Egzanp
• “Elèv la ap etidye.” → “etidye” se vèb.
• “Se yon bon zanmi.” → “bon” se adjektif.
• “Yo kontan.” → “yo” se pwonon.
Chwazi 5 mo nan yon ti tèks kreyòl, epi eseye di ki nati yo ye (non, vèb, adjektif, elatriye) pou kontinye pratike.