Chan leksikal ak fanmi mo
Travay sou seri mo ki gen menm sijè ak mo ki soti nan menm rasin – nivo Kreyòl NS4.
Objektif fich la
Apre ou fin travay sou fich sa a, w ap kapab :
- defini sa yo rele chan leksikal ;
- bay egzanp mo ki fè pati menm chan leksikal ;
- eksplike sa yo rele fanmi mo ak rasin mo ;
- rekonèt mo ki soti nan menm rasin nan (fanmi mo) nan fraz ;
- jwenn chan leksikal prensipal yon ti tèks kreyòl.
Kisa chan leksikal ye ?
Chan leksikal se tout mo ki gen rapò ak menm sijè oswa menm reyalite. Yo fè nou panse ak menm domèn nan.
Egzanp – Chan leksikal “lekòl”
elèv, pwofesè, klas, tab, egzamen, devwa, liv, kaye, rekreyasyon…
Lè w jwenn anpil mo ki fè w panse ak menm sijè a, se yon bon siy ou devan yon chan leksikal.
Poukisa chan leksikal enpòtan ?
- Li ede nou konprann pi byen sijè tèks la.
- Li montre ki gwo tèm otè a ap travay sou li.
- Nan ekriti, li ede w chwazi bon vokabilè ki mache ak menm tèm nan.
- Li pèmèt ou chanje mo men kenbe menm lide a.
Fanmi mo (mo ki soti nan menm rasin)
Fanmi mo se tout mo ki soti nan menm rasin oswa menm baz, men ki pran lòt fòm (yo ka chanje nati mo : vèb, non, adjektif…). Yo pa nesesèman nan menm chan leksikal ak lòt mo ki pale de menm sijè.
| Rasin / baz | Mo nan fanmi an |
|---|---|
| edike | edikasyon, edikatè, edikatif, mal edike |
| travay | travayè, travayèz, travay di |
| espwa | espere, san espwa, plen espwa |
• Chan leksikal = mo ki nan menm sijè (egzanp : tout sa ki gen rapò ak “lekòl”).
• Fanmi mo = mo ki soti nan menm rasin (egzanp : edike, edikasyon, edikatè…).
Kijan pou jwenn chan leksikal nan tèks ?
- Gade mo ki repete oswa ki sanble nan tèks la.
- Gade si yo fè nou panse ak menm sijè (fanmi, lekòl, lanati, vil, elatriye).
- Klasifye yo nan lis dapre tèm yo (chan “lekòl”, chan “fanmi”…).
- Gade ki chan ki pi prezan pou w konnen tèm prensipal tèks la.
Ti egzèsis sou chan leksikal
Tèks kout :
“Nan lakou lekòl la, elèv yo ap jwe pandan pwofesè yo ap prepare pwochen leson an. Gen liv sou tab yo ak anpil kaye sou chèz yo.”
Travay : jwenn omwen 4 mo ki nan chan leksikal “lekòl”.
Repons posib
lekòl, elèv, pwofesè, leson, liv, kaye, tab, chèz…
Pou pratike lakay ou, chwazi yon lòt sijè (egzanp : fanmi, lopital, lanmè) epi ekri yon lis mo pou konstwi chan leksikal pa w.